PHÁT HUY KINH NGHIỆM BẢN ĐỊA TRONG CHĂN NUÔI BÒ CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC VÙNG LỤC KHU
Thưa quý vị và các bạn! Từ bao đời nay, bò đã trở thành vật nuôi quen thuộc của đồng bào vùng cao. Thông qua hoạt động chăn nuôi, đồng bào đã tích luỹ được nhiều kinh nghiệm cũng như kiến thức chăn nuôi, đóng vai trò quan trọng trong đời sống và sản xuất và phát triển chăn nuôi của đồng bào. Cùng với việc tăng cường thúc đẩy áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào phát triển chăn nuôi, dự án Phát triển kinh doanh với người nghèo đã đặc biệt quan tâm tới kiến thức, kinh nghiệm chăn nuôi bản địa của đồng bào để phổ biến kinh nghiệm cho nhiều vùng cùng phát triển, nhất là ngành hàng bò. Chương trình tuần này chúng tôi xin gửi tới quý vị và các bạn chương trình về một số kinh nghiệm chăn nuôi bò của đồng bào dân tộc vùng cao Lục Khu Hà Quảng.
Theo các chuyên gia, người dân tộc ở miền núi có hệ thống kiến thức, kinh nghiệm chăn nuôi bản địa rất phong phú, thực sự là nguồn lực quan trọng giúp cho sự phát triển chăn nuôi của nhóm sở thích chăn nuôi các vùng dự án cũng như sự phát triển cho các địa phương khác. Không những thế, hệ thống kiến thức, kinh nghiệm chăn nuôi của đồng bào vùng cao Lục Khu còn góp phần trong việc duy trì và bảo tồn giá trị nguồn gien, đa dạng sinh học địa phương. Do vùng cao núi đá khô cằn, vì vậy, trong tất cả các hoạt động từ cuộc sống tới sản xuất, chăn nuôi của người Nùng và người Mông Lục Khu đều gắn bó bền chặt với các đặc điểm ấy. Đa phần bà con đều chăn nuôi có quy mô nhỏ theo hướng tận dụng sức kéo và chăn nuôi bò thịt quảng canh, nuôi từ 2-4 con để sử dụng sức kéo và tận dụng phế phụ phẩm nông sản và tận dụng nguồn lao động phụ trong gia đình. Tuy mhiên nhiều hộ cũng đã chú trọng và chăn nuôi nhiều từ 6-12 con/hộ, một số hộ nuôi từ 25-30 con/hộ. Cũng từ điều kiện tự nhiên khó khăn của vùng cao, đồng bào đã biết tận dụng, phát huy lợi thế thâm canh là nuôi bò vỗ béo, đem lại hiệu quả kinh tế cao gấp nhiều lần từ sản xuất nông nghiệp.
Đã từ lâu mọi người và đặc biệt là các lái thương bò biết đến Lũng Dán xã Hồng Sỹ là địa phương lúc nào cũng có số lượng bò bán ra thị trường và có những con bò đẹp nhất. Hộ anh Lầu văn Thành-xóm Lũng Dán có hẳn một dãy chuồng bò dài, được quét dọn sạch sẽ và lúc nào trong chuồng cũng có sẵn từ 10-13 con vừa nuôi nhốt, vừa chăn thả. Anh cho biết, ngoài trồng trên 2000m2 nương rẫy ngô, thời gian còn lại anh chủ yếu tập trung nuôi bò. Do từ thủa bé được làm quen với con bò nên anh có rất nhiều kiến thức cũng như kinh nghiệm từ lựa chọn bò cái, bò làm sức kéo và bò vỗ béo. Đặc biệt do khả năng và kinh nghiệm tích lũy lâu dài anh dễ dàng nhận biết đâu là bò đẹp có khả năng lớn và có giá thành để trao đổi, mua bán, tăng thu nhập. Tuy có nhiều kinh nghiệm như vậy nhưng theo anh để phát triển bền vững, cần tập trung phát triển bò vỗ béo và để có được con bò vỗ béo tốt, cần lựa chọn những còn bò có đặc điểm sau.
PV: Lầu văn Thành-Xóm Lũng Dán, xã Hồng Sỹ( để chọn nuôi bò vỗ béo có khả năng béo nhanh, cần chọn con có khung to, đều, không quá gầy và già, da mỏng, lông đồng mầu. Tốt nhất là bò trong độ 2-3 tuổi, đã thay răng. Đặc biệt bò phải được nuôi nhốt, chuồng trại được quét dọn sạch sẽ, thoáng mát mùa hè, ấm cúng mùa đông).
Cũng theo anh, điều tối kỵ trong bò nhốt là không được chọn bò ốm, có bệnh chậm lớn.
PV: Lầu văn Thành-Xóm Lũng Dán, xã HỒng Sỹ.( Bò ốm rất dễ nhận biết, thứ nhất mắt ướt và thứ 2 là tai lạnh và đặc biệt là khi đi mua bò cần chú ý dắt bò quay vòng tròn vài lần, nếu con nào không quay hoặc quay khó là đã có bệnh trong thân).
Còn nuôi thế nào cho bò nhanh béo, khoẻ, chất lượng thịt ngon, người Mông LŨng Dán chủ yếu sử dụng phương pháp truyền thống.
PV: Lầu văn Thành-Xóm Lũng Dán, xã Hồng Sỹ.( Bình thường bò mua về cần được nhốt riêng tránh vai chạm với bò nhà, 2 tháng đầu tăng cường cho ăn đầy đủ cỏ non, thân ngô, cỏ voi và thỉnh thoảng cho ăn kèm một ít cháo bột ngô. Bắt đầu từ tháng thứ 3 cần tăng khẩu phần ăn bằng lượng cháo bột ngô, đặc biệt là bột ngô ủ men rượu với tỷ lệ một bát/ngày đều đặn cho tới khi bán thì bò sẽ béo và có thể xuất chuồng nhanh, giảm thời gian đầu tư).
Còn đối với dân tộc Nùng thì kinh nghiệm chăn nuôi cơ bản giống dân tộc Mông, nhưng sau khi mua về, ngoài khẩu phần cỏ xanh, người Nùng tăng cường lượng tinh bột ngay từ đầu bằng nấu cháo loãng như cháo lợn cho bò ăn để bò béo nhanh, rút ngắn thời gian nuôi nhốt.
PV: Nông Văn Tảo - xóm Lũng Đá, xã Hồng Sỹ .
Tuy nhiên cũng theo các hộ có kinh nghiệm nuôi bò thì để phát triên chăn nuôi thì vấn đề cỏ và tăng cường diện tích trồng cỏ là yếu tố quan trọng đảm bảo kết quả chăn nuôi. Bên cạnh đó cũng cần quan tâm đến chuồng trại và máng ăn hợp lý, khẩu phần ăn đầy đủ các loại cho từng con. Nhờ những kiến thức chăn nuôi như vậy, nhiều hộ đã liên tục có bò xuất chuồng, đem lại thu nhập cao cho gia đình. Riêng hộ gia đình anh Lầu văn Thành, xóm lũng Dán từ đầu năm đến giờ anh đã bán gần 10 con bò vỗ béo, trung bình mỗi con anh lãi từ 2-5 triệu đồng/con. Không chỉ có vậy, ngoài bò vỗ béo, cộng cả bò thu gom, chăm sóc rồi bán anh đã xuất được trên 60 con, thu nhập trên 30 triệu đồng, hơn hẳn nghề nông khác. Anh cho biết sẽ tiếp tục học hỏi thêm kinh nghiệm từ KHKT và xác định đây là nghề chính.
Cũng theo kinh nghiệm đồng bào Lục Khu thì để có những con bò đẹp, khoẻ không thể chỉ tìm mua ở chợ mà gia đình cần tự chăn nuôi để những con bò cái đẹp, có khả năng sinh sản nhiều con. Anh Lý văn Vàng xã Hỗng Sỹ là một trong những hộ có nhiều kinh nghiệm nuôi bò cái.
PV: Lý văn Vàng-xóm Lũng Dán, xã Hồng Sỹ.( Muốn có bò cái đẹp, có nhiều con cần chọn con bò cái cao, to đều, khung xương hông rộng, núm vú đều và dài, ham ăn. Thường thì phải để ý lựa chọn bò cái ngay ngay trong đàn từ nhỏ hoặc phải đi chợ lựa chọn kỹ mới có. Bò cái đẹp là con có mầu lông đều, vàng hoặc nâu, tránh bò đốm. Trong quá trình tạo giống cần chọn kỹ con đựa vì đây là yếu tố đảm bảo kết quả, phải có con giống đẹp thì mới có được bò con đẹp).
Với địa hình nương rẫy núi đá, bò được coi là con vật gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất của người vùng cao nhất. Vì chỉ có bò mới có thể lách lưỡi cày nhỏ lọt qua các khe đá để cày xới trồng ngô. Đồng bào vùng cao cũng rất chú trọng và có rất nhiều kinh nghiệm lựa chọn chăn nuôi bò cày như sau:
PV: Mạc Quang Dùng-Xóm Khâu Xớ, xã Sỹ Hai.
Trên đây là một số kinh nghiệm chăn nuôi bò xin chia sẻ của đồng bào vùng Lục Khu. Hy vọng những kiến thức, kinh nghiệm bản địa này sẽ giúp các hộ chăn nuôi bò hoặc đang dự định chăn nuôi sẽ thành công và đem lại hiệu quả cao nhất./.
Đam Ly- Phóng viên đài TH Cao Bằng
